„Wprowadzenie do socjologii historycznej”
wykład (30 godz.)
Wykład ma celu zaznajomienie studentów z podstawowymi problemami socjologii
historycznej. Przedstawiony zostanie historyczny rozwój paradygmatu,
interdyscyplinarne nawiązania, podstawowe szkoły i teorie oraz kierunki badań.
W szczególności omówione zostaną teorie i badania takich autorów, jak: Ch. Tilly,
M. Mann, T. Skocpol, N. Elias, F. Braudel, A. Giddens, Ch. Tilly, S.N.
Eisenstadt, I. Wallerstein; R. Bendix, E.P. Thompson, J. Semelin i in.
Rozważania teoretyczne zilustrowane zostaną licznymi studiami przypadków (wojna,
rewolucja, ludobójstwo, masakry, kształtowanie narodów, rozwój technologii
komunikacyjnych itd.).
Szczegółowe zagadnienia:
- Czym jest socjologia historyczna. Socjologia historyczna a inne dyscypliny
i orientacje (historia społeczna, historia gospodarcza, filozofia społeczna,
historiozofia, neoinstytucjonalizm historyczny). Korzenie socjologii
historycznej (Monteskiusz, Hume, Tocqueville). Klasyczny paradygmat socjologii
historycznej (I fala) – Marx, Durkheim, Weber. Przerwanie rozwoju socjologii
historycznej w latach 1920-tych. Odrodzenie socjologii historycznej po II
wojnie światowej (II fala) – kontekst teoretyczny, społeczny i geopolityczny.
- Źródła władzy społecznej. Narodziny cywilizacji według M. Manna.
- Znaczenie historycznej szkoły Annales dla socjologii historycznej. Teoria
długiego trwania F. Braudela. Socjologia świata śródziemnomorskiego.
Zapomniany świat islamu. O nieciągłości cywilizacji
śródziemnomorsko-antlantyckiej.
- Systemy polityczne historycznych imperiów biurokratycznych i wielość
nowoczesności według S. Eisenstadta.
- Ewolucja technologii militarnych od XVI do XX wieku jako zagadnienie
socjologii historycznej. Znaczenie wojny dla rozwoju państw i narodów.
Zagadnienie wojny totalnej. Geopolityczne, społeczne i kulturowe znaczenie
rozwoju broni termojądrowej.
- Podbój Nowego Świata – implikacje gospodarcze, polityczne i kulturowe.
Porównanie modelu kolonizacyjnego Anglików oraz Hiszpanów i Portugalczyków.
Czystki etniczne w Ameryce Północnej i Australii.
- Teoria N. Eliasa. Europejski proces cywilizacyjny.
- Socjogeneza państwa narodowego i nowoczesnych narodów. Teoria narodzin
państwa narodowego autorstwa A. Giddensa. Rewolucje społeczne XVIII-XIX wieku
jako ufundowanie trendów nowoczesnych. W poszukiwaniu uniwersalnych
mechanizmów rewolucji (Ch. Tilly, T. Skocpol).
- Teoria systemów-światów I. Wallersteina. Kapitalistyczna gospodarka świat
w ujęciu historycznym. Źródła zapóźnienia Europy Środkowo-Wschodniej.
- Masakry jako residuum władzy totalnej – od narodzin cywilizacji do „wojny
z terroryzmem”. Masakry „radosne” i „chłodne” na froncie wschodnim II wojny
światowej. Zmienność funkcji i dysfunkcji masakr.
- Socjogeneza nowoczesnych projektów czystek etnicznych i ludobójstw.
„Zwykli obywatele” w służbie zbiorowej przemocy.
- Rozwój technologii komunikacyjnych od pisma do Internetu jako zagadnienie
socjologii historycznej. Media a struktura społeczna. Narodziny nowoczesnej
cenzury. Pornografia internetowa jako zwierciadło społeczeństwa.
- Czy zmierzch cywilizacji Zachodu? Podsumowanie.
